با زمانه‌كه‌مان بپارێزین

مسته‌فای سه‌ید مینه‌/ مامۆستای كۆلێژی زمان- قه‌ڵادزێ‌- زانكۆی كۆیه‌

 

هه‌ڵبه‌ت زمانی كوردی یه‌كێكه‌ له‌ زمانه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی دنیا و ، ئه‌گه‌ر وه‌كو پێویست خه‌می لێ‌ بخورێت و خزمه‌تی بكرێت ، زۆر به‌ئاسانیی ده‌چێته‌ ڕیزی زمانی هه‌ره‌ پێشكه‌وتووه‌كان ، ئه‌وه‌ش به‌ مشوور لێخواردنی ده‌بێت به‌هۆی تۆماركردن و پاراستنی وشه‌و زاراوه‌ و په‌ند و ئیدیۆمه‌كانی.

ئه‌گه‌ر بێتو هه‌ر كه‌س له‌به‌ر خۆیه‌وه‌ له‌و كاره‌ وه‌خۆ كه‌وێت ، خزمه‌تێكی گه‌وره‌ی زمانه‌ شیرنه‌كه‌مانه‌ ، جا ئه‌وه‌ من لێره‌دا هه‌ندێك له‌و وشانه‌ لێكده‌ده‌مه‌وه‌ كه‌ كه‌متر به‌كاردێن و ده‌كرێ‌ له‌ گه‌لێك بواردا كه‌لێنی چاك بگرن ، شایانی باسه‌ ، زۆر له‌و وشانه‌ تایبه‌تن به‌ بواری مێش هه‌نگوین (هه‌نگ) و مێشداریی ، هیوادارم مایه‌ی سوود به‌خشین بن...

ئه‌غڵه‌ب: به‌زۆریی ، زۆرجار

ئاوره‌سۆ: گێڕانی ده‌سته‌ چیلكه‌یه‌كی ئاگر له‌نێو خه‌ڵێف تا هه‌رچی مێش و مه‌گه‌ز وهێلانه‌كانیانی لێن ، له‌نێو بچن و، ئه‌و مێوه‌ی تێشیدایه‌ قاڵ بێت ، تا خه‌ڵێفه‌كه‌ بۆن خۆش بێت .

ئامبازی ده‌بێ‌: له‌گه‌ڵی تێك ده‌گیرێ‌ و ده‌به‌ری ڕاده‌چێت.

ئه‌سپارده‌ی خوایان كه‌م: حه‌واڵه‌ی خوایان كه‌م (كینایه‌ "دركه‌"یه‌ له‌وازلێهێنان).

بژوێن: چخورد، زه‌مه‌ند ، شوێنێك گوڵ و گژوگیای ، چڕو پڕو لێك هاڵاوبێ‌.

بواریان نه‌داوه‌: ڕێیان نه‌داوه‌ ، مه‌ودایان نه‌داوه‌.

به‌خڕیی: به‌تێكڕایی ، به‌گشتیی.

به‌ر درێژ: درێژ خایه‌ن ، شتێك زۆری پێ‌ بچێت.

برش: كه‌ڕوو.

باعیس: هۆ ، سه‌به‌ب ، سه‌به‌بكار.

به‌دووڕا ده‌كا: له‌نێوه‌ڕاسته‌وه‌ له‌تی ده‌كات ، ده‌یكاته‌ دوو به‌شی یه‌كسان.

بكه‌ونه‌تێی: بكه‌ونه‌ نێوی.

بزووتبن: جووڵابن.

بزووتن: جووڵان ، ڕۆیشتن له‌شوێنێكه‌وه‌ بۆ شوێنێكی دیكه‌.

بڕینه‌وه‌ی مێش: لێكردنه‌وه‌و هه‌ڵگرتنی هه‌نگوین.

بیچم: روخسار ، فۆڕم.

په‌ژیوان: ژه‌وان ، په‌شیمان.

په‌یسه‌ر: سۆراغ.

پاشه‌واره‌: گه‌ڕانه‌وه‌ی مێشه‌نگوین (هه‌نگ) ، له‌و شوێنه‌وه‌ بۆی گوازراوه‌ته‌وه‌ ، بۆ ئه‌و شوێنه‌ی لێی گوازراوه‌ته‌وه‌.

پڵ: پنۆك ، په‌ڵه‌.

تاقه‌ت كراون: چاك هه‌ڵگیراون.

تفاق: ئالیك.

توێسكه‌: توێژاڵی ته‌نگ.

تیك: درز ، قه‌ڵشی بچووك.

ته‌ڕده‌ست: خێرا ، ده‌ستبه‌جێ‌.

جیره‌: بژێو ، مه‌عاش.

جاتره‌: گیایاكی بۆنخۆشی كوێستانه‌ ، به‌وشك كراوه‌یی له‌گه‌ڵ هه‌ندێك چێشت به‌كاردێت.

حه‌وجێ‌ بوون: پێویست پێ‌ بوون.

خه‌ڵێف: ئه‌و شوێنه‌ی مێشه‌هه‌نگوینه‌ (هه‌نگ) تێیدا ده‌ژیت.

خۆیان تێ‌ نه‌ده‌گه‌یاند: گوێیان نه‌ده‌دایه‌.

ده‌نگۆ: شایعه‌.

ده‌توڵێته‌وه‌: ده‌پڵیشێته‌وه‌.

دڵسارد: نائومێد ، ته‌مابڕاو ، بێ‌ هیوا.

داكردن: خستنه‌ نێو ژوورێ‌.

ده‌ستوه‌كه‌ریی: ده‌ستكردنه‌وه‌و به‌رگریی كردن.

ده‌خۆیان ڕادیی: به‌خۆیان ڕاپه‌رموو ، باوه‌ڕیان به‌خۆیان هه‌بوو.

دانه‌سه‌كناو: هه‌دانه‌داو ، بێ‌ ئارام و زۆر جووڵاو.

دژكرده‌وه‌: رد الفعل ، به‌رته‌ك.

ده‌ده‌ڵێنن: لێیان ده‌تكێ‌ ، لێیان ده‌چۆڕێ‌، لێیان دێته‌ ده‌رێ‌.

ڕه‌نێو بێنێ‌: په‌روه‌رده‌كات ، به‌خێوكات.

ریوه‌: پیسایی و پاشه‌رۆك.

رمووده‌: تامه‌زرۆی خووپێوه‌گر(مدمن).

زه‌ین دان: تێفكرین ، لێ‌ ڕوانین ، ته‌ماشاكردن ، سوێ‌ دان.

زه‌مه‌ند: بژوێن.

زگم پێ‌ سووتا: به‌زه‌ییم پێداهاته‌وه‌.

زارك: كونی خه‌ڵێف كه‌مێش هاتوچۆی پێداده‌كه‌ن.

زه‌رگه‌ته‌: زه‌رده‌واڵه‌.

زارفش: شتێك ده‌می گه‌وره‌و كراوه‌بێ‌.

ژووڕا: بۆسه‌رێ‌.

ژه‌نگه‌سووره‌: زه‌رده‌واڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌.

سوێ‌ دان: زه‌ین دان ، ته‌ماشاكردن.

سه‌رتووز: شانه‌ هه‌نگوینی پڕ كه‌به‌تاڵایی تێدا نه‌بێت.

سه‌غڵت: نیگه‌ران ، ناڕه‌حه‌ت.

سه‌رسه‌ره‌كیی: سه‌رپێ‌ یی ، سه‌رچیخ.

سپێڕۆژ: ڕۆژێك كه‌توێژاڵه‌ هه‌ورێكی ته‌نگ به‌ری ئاسمانی گرتبێ‌ و ، نه‌خۆره‌تاو بێ‌ و، نه‌هه‌ور.

سووك و سه‌قاوه‌ت: چاپووك و گورج و گۆڵ و به‌ڕاپه‌ڕ.

سپیایی: شیره‌مه‌نی ، شیرو به‌رهه‌مه‌كانی ،وه‌كو ماست و شیرێژو لۆرك و ...هتد.

شڵخه‌: پووره‌.

شتاق: هیچ كام ، هیچیان.

شه‌مچه‌: شقارته‌.

شالیزار: ئه‌و زه‌وییه‌ی برنجی لێ‌ چێنراوه‌.

عاملاندن: ڕاهێنان و په‌روه‌رده‌ كردن.

قڕ ده‌بن: قڕانێ‌ ده‌كه‌ن ، هه‌موو له‌نێو ده‌چن.

قه‌ڵش: درزی گه‌وره‌.

قانگ دان: دووكه‌ڵ كردن بۆ مێشان تا ئاگایان له‌خۆ نه‌مێنێ‌.

قه‌ف: گه‌و ، ئه‌ڵقه‌.

قه‌وه‌ز: ركه‌ ، قه‌فه‌ز.

كووكردن: گه‌رم كردنه‌وه‌ی شتێك به‌فووی گه‌رم.

كوت: له‌ت ، له‌تك ، پارچه‌.

كێرد: چه‌قۆی گه‌وره‌ ، ساتۆر.

كوڵووك: گوڵووك ، گوڵی كێویی كه‌به‌هاران ده‌پشكوون.

كه‌لاك: لاك ، لاشه‌ ، له‌شی مردوو ، كه‌له‌ش.

كفه‌ڵیی: فشۆڵیی و ناپته‌ویی.

گۆرین: تاین ، ناوبراو.

له‌قه‌ده‌ر: تاڕاده‌یه‌ك ، مه‌یله‌و.

له‌پێ‌ ده‌په‌ڕێ‌: ده‌كه‌وێ‌ و توانای ڕۆیشتنی نامێنێ‌.

له‌عۆده‌ی دێته‌ ده‌رێ‌: ده‌ره‌قه‌تی دێ‌ ، پێی ئه‌نجام ده‌درێت.

لێڕه‌وار: دارستان ، جه‌نگه‌ڵ.

له‌بنه‌و پاڵه‌وه‌: له‌جێوه‌ ، له‌په‌نا خۆی.

له‌باتیان: له‌جیاتیی ئه‌وه‌.

مه‌وته‌ن: زێدو نیشتمان.

مۆر: سه‌رمۆر ، شوێن نه‌شكاو ، پبَچه‌وانه‌ی هه‌ڵڕژاو(فه‌ل).

مێشی ده‌دی: مێشانی تر.

موزاییك: كاشیی.

نێره‌زێیی: نێر لێ‌ په‌یدابوون ، شتێك بزێت و بێچووی نێری لێ‌ په‌یدابێت.

وه‌كوڵ نه‌یه‌ت: نه‌یه‌ته‌ كوڵ ، نه‌كوڵێت.

وه‌گیر نه‌كه‌ون: وه‌ده‌ست نه‌كه‌ون ، په‌یدانه‌بن.

واز: حه‌ز ، كه‌یف ، ئاره‌زوو.

وه‌تاقه‌ت ده‌كه‌ون: خۆده‌گرن و هێزیان په‌یدا ده‌بێ‌.

هه‌ڵداوێررێن: جیا ده‌كرێنه‌وه‌.

هه‌ڵی ده‌پازنێ‌: توند ڕایده‌گووشێت ، تا ئاوی لێ‌ بێت و وشك بێته‌وه‌.

هه‌ڵده‌ن: گه‌وره‌ بن ، زیادكه‌ن.

هه‌نگین: هه‌نگێ‌ ، هه‌ینێ‌ ، ئه‌وكاته‌.

هه‌ر له‌جێ‌: ده‌موده‌ست ، ده‌ستبه‌جێ‌ ، یه‌كسه‌ر.

هه‌وریی: سركه‌یی ، ده‌سماڵێكی گوڵداری نه‌رم و ته‌نكه‌ ، ئافره‌ت به‌سه‌ری خۆیدا ده‌دات.

هه‌ڕه‌د: گه‌رمه‌ ، جه‌نگه‌ ، ته‌واو وه‌خت هاتن.

هه‌ڵۆڵ: زۆر كلۆرو بۆشایی.

یه‌كسم: وڵاخه‌ به‌رزه‌ی وه‌كو ئێستر و ئه‌سپ و ماین.

یه‌ك به‌بنی: به‌قه‌ده‌ر بنه‌كه‌ی.

 

 

 

zimannasi.com