|
ژیاننامهی
زانستی- پرۆفیسـۆر ئهوڕهحمـانی حاجی مارف
ئا:
نهریمان خۆشناو
یهكهم :
زانیاری گشتی
له 11/9/1940
له شاری سلێمانی لهدایكبووه، خوێندنی سهرهتایی له
قوتابخانهی (گۆیژه)ی كوڕان و ئامادهیی (سلێمانی )كوڕان و
ساڵێكیش له بهشی كوردی كۆلێجی ئادابی بهغدا خوێندوویهتی و
دواتر چۆته یهكێتی سۆڤییهت ، سیانزه ساڵ لهوێ ژیاوهو
بهشی رووسی كۆلێجی ئادابی لینگیرادی به پلهی نایاب
بهكالۆریۆس و ماجستێری له زمان و ئهدهبی رووسی
وهرگرتووه، پاشان له ئامۆژگای رۆژههڵاتناسی ئهكادیمیای
زانستی سۆڤیهت له لینگیراد خوێندوویهتی و به پلهی ئیمتیاز
بڕوانامهی دكتۆرای له زمانی كوردی پێ دراوه ، دواتر
دهگهڕێتهوه وڵات و له بهشی كوردی كۆلیژی
پهروهرده(ئیبن ڕوشد)ی زانكۆی بهغدا دادهمهزرێ و كۆتایی
ژیانی ههر لهم بهشه قوتابیانی كورد پێڕادهگهنێت ، به
هۆیهوه دهیهها ماجستێر و دكتۆرا له مامۆستایانی تری ئهم
بهشه دهبهخشێته كوردهكانی عێراق و كوردستان ، به جۆرێك
زۆربهی مامۆستایانی ئێستای زانكۆكانی كوردستان له ژێر دهستی
ئهم بهڕێزه خوێندوویانه .ههربۆیهشه جهنابی به یهكێك
له مهرجهعهكانی زمانهوانی كوردی دادهنرێت.جگه لهوهش
ماوهیهكی زۆر ئهندامی كارای كۆڕی زانیاری كوردی له بهغدا
دهبێت ، تهنانهت دوای دامهزراندنی كۆڕی زانیاری كوردستان و
له خووڵی دووهم كه ناوهكهی گۆڕا بۆ ئهكادیمیای كوردی
دهبێته سكرتێری گشتی ، بهڵام بهداخهوه له شهوی 7-8
/7/2007 له گهڕهكی ڕاپهرینی شاری سلێمانی به كارهساتێكی
دڵتهزێن كۆچی دوایی كرد .
دووهم :
ئهم وتار و كتێبانهی له بواری زمان نووسیوه یاخود
وهریگێڕاون :
1- چی له
بارهی زمانی كوردییهوه نووسراوه ، بهغدا ، 1973 .
2- چهند
وشهیهك دهربارهی كۆمهڵه دهستنووسه كوردیهكانی
ئهلێكساندهر ژابا ،گ.( بهیان ) ، ژ 10 ، بهغدا ، 1973 ،
ل 10 و 13 .
3- بنچینهی
دانانی فهرههنگێكی كوردی – عهرهبی بۆ قوتابخانه ،گ.(
پهروهرده و زانست ) ، ژ 6 ، ساڵی 3 ، بهغدا ، 1973 ، ل 57
– 84 .
4-چی له
بارهی زمانی كوردییهوه نووسراوه ، بهغدا ، 1974 .
5-
كورتهیهكی مێژوویی نووسینی كوردی به ئهلفوبێی عهرهبی ،
(،گ،كۆڕی زانیاری عیراق – دهستهی كورد ) ، ب 2 ، ژ 1 ،
بهغدا ، 1974 ، ل 499 – 568 .
6-لهبارهی
فۆنهتیكی زمانی كوردییهوه،گبهیان، بهشی یهكهم، ژ12،
1974، لا 14و 26 – 27، بهشی دووهم، ژماره 13، 1974، ل 2-3،
بهشی سێیهم، ژماره14، 1974، ل13-15.
7-لێكسیكۆلۆژی
زمانی كوردی ، (،گ،كۆڕی زانیاری كورد ) ، بهشی یهكهم ، ب 2
، ژ 3 ، بهغدا ، 1974 ، ل 81 – 116 . بهشی دووهم ، ب 3 ،
ژ 1 ، بهغدا ، 1975 ، ل 207 – 240 .
8-وشهی زمانی
كوردی ، بهغدا ، 1975 .
9- كاره
زانستییهكانی ( پیۆتهر لێرخ ) ،گ.( بهیان ) ، ژ 32 ،
بهغدا ، 1975 ، ل 1 – 5 .
10- زمانی
كوردی لهبهر ڕۆشنایی فۆنهتیكدا ، بهغدا ، 1976 .
11- ههوڵێكی
سهرهتایی بۆ دۆزینهوهی نیشانهكانی ناسیاوی و نهناسیاوی
له دیالێكتی كرمانجیی خواروودا ،گ.( زانكۆ ) ، ب 3 ، ژ 2 ،
كوردستان - سلێمانی ، 1977 ، ل 122 – 166 .
12- وشهڕۆنان
له زمانی كوردیدا ، بهغدا ، 1977 .
13-
كورتهیهك له زانستی ڕێزمان ،گ.( ڕۆشنبیری نوێ ) ، ژ 67
، بهغدا ، 1978 ، ل 45 – 48 .
14- كۆی ناو
له زمانی كوردیدا ،گ.كۆڕی زانیاری كورد ، بهرگی شهشهم ، ل
185 – 225 .
15-
بهركوڵێكی ههڵه زانستییهكانی كورتهی نامهی دكتۆریهكهی
(د.كوردستان موكریانی)،گ.(رۆشنبیری نوێ) ژ(70)،س (1978)، ل
11-18.
16-ڕێزمانی
كوردی ، بهرگی یهكهم ( وشهسازی ) ، بهشی یهكهم ( ناو )
، كۆڕی زانیاری عێراق ، بهغدا ، 1979 .384 ل.
17- با ڕێزی
لێكۆڵینهوهی زانستی بگرین ،گ.( ڕۆشنبیری نوێ ) ، بهشی
یهكهم ، ژ 72 ، بهغدا ، 1979 ، ل 17 – 25 . بهشی دووهم
، ژ 73 ، بهغدا ، 1979 ، ل 19 – 29 . بهشی سێیهم ، ژ
74 ، بهغدا ، 1979 ، ل 16 – 21 . بهشی چوارهم ، ژ 75 ، ،
بهغدا ، 1979 ، ل 47 – 53 . بهشی پێنجهم ، ژ 76 ، بهغدا
، 1979 ، ل 11 – 17 .
18- بزانین
یهگیزارۆڤ دهربارهی كورد چی نووسیوه ؟ ،گ.( بهیان ) ،
ژ 34 ، بهغدا ، 1976 ، ل 1 – 5 .
19 - ڕێزمانی
كوردی ، بهرگی یهكهم ( مۆرفۆلۆژی ) ، بهشی یهكهم (
ناو ) ، بهغدا ، 1979 .
20- كارێكی
گهوره له باسی ئیدیۆم له زمان و فهرههنگ نووسیی كوردیدا
،گ. (بهیان ) ، ژ 63 ، بهغدا ، 1980 ، ل 2 – 6 .
21- (
ههڵسهنگاندن ) ... بهڵێ ، بهڵام به كام تهرازوو ؟
،گ.( ڕۆژی كوردستان ) ، بهشی یهكهم ، ژ 61 ، بهغدا ،
1981 ، ل 64 – 71 . بهشی دووهم ، ژ 63 ، بهغدا ، 1981 ،
ل 84 – 98 . بهشی سێیهم ، ژ 64 ، بهغدا ، 1981 ، ل 54 –
61 .
22- كارێكی
گهوره له باسی ئیدیۆم له زمان و فهرههنگ نووسیی
كوردیدا ،گ.(ڕۆشنبیری نوێ ) ، ژ 84 ، بهغدا ، 1981 ، ل 1 – 4
.
23- موورووی
ماڵاوسێ مهگهر به شهو بكرێته مل ،گ.(نووسهری كورد )
، ژ 9 ، خولی دووهم، بهغدا،1982 ،ل 51– 74 .
24- كرداری
كارا دیار و كرداری كارا بزر له زمانی كوردیدا ،گ.كۆڕی
زانیاری كورد ، بهرگی بیست و پێنجهم و بیست و شهشهم ، ل 66
– 97 .
25-بنهما
سهرهكییهكانی زمان،گ.كۆڕی زانیاری كورد، بهرگی بیست و
سێیهم و بیست و چوارهم، ل 78 – 91 .
26-
كورتهیهكی مێژوویی نووسینی كوردی به ئهلفوبێی عهرهبی
،گ.كۆڕی زانیاری كورد ، بهرگی ههشتهم ، ل 66 – 120 .
27-
گیروگرفتهكانی رێنووسی كوردی به ئهلفوبێی عهرهبی ،گ.كۆڕی
زانیاری كورد ، بهرگی نۆههم ، ل 16 – 77 .
28-
پێداچوونهوهیهكی ههندێ بیروڕای زمانهوانی مامۆستا
مهسعوود محهمهد ،گ.(ڕۆشنبیری نوێ ) ، بهشی یهكهم ، ژ
90 ، كانوونی دووهم و شوباتی 1982 ، ل 10 – 15 . بهشی
دووهم ، ژ 92 ، ئایاری 1982 ، ل 16 – 18 .
29- ڕێنووسی
كوردی له ڕۆژنامهی ( تێگهیشتنی ڕاستی ) دا ، (،گ،كۆڕی
زانیاری عێراق – دهستهی كورد ) ، بهرگی دهیهم ، بهغدا ،
1983 ، ل 76 – 132 .
30- ڕێنووسی
كوردی له ڕهگ و ڕیشهوه ،گ.( كاروان ) ، ژ 4 ، كوردستان
- ههولێر ، كانوونی دووهمی 1983 ، ل 39 – 47 .
31- چهند
وشهیهك دهربارهی ( لهگهڵا دهنگسازیی كوردیدا ) ،گ.(
بهیان ) ، ژ 90 ، بهغدا ، ئهیلوولی 1983 ، ل 62 – 69 .
32- چی تریش
له بارهی زمانی كوردییهوه نووسراوه ، ،گ،( كاروان ) ،
بهشی یهكهم ، ژ 23 ، كوردستان - ههولێر ، ئهیلوولی
1984 ، ل 14 – 26 .
33- ههوڵێكی
مهزنی نوێ له جیهانی فهرههنگ نووسی كوردیدا ،گ.( كاروان
) ، ژ 17 ، شوباتی 1984 ، ل 22 – 29 .
34-چۆنیهتی
لكانی جێناوی كهسیی لكاو به كردارهوه له دیالێكتی
خوارووی كوردیدا ،گ.( ئۆتۆنۆمی ) ، بهشی یهكهم ، ژ 2 ،
ساڵی نۆیهم كوردستان - كوردستان - ههولێر ، 1985 ، ل 112 –
123 . بهشی دووهم ، ژ 3 ، ساڵی نۆیهم ، كوردستان -
ههولێر ، 1985 ، ل 72 – 81 .
-105.
35- جێناوی
كهسیی لكاو له دیالێكتی كرمانجیی خواروودا ،گ.( كاروان ) ،
بهشی یهكهم ، ژ 33 ، كوردستان - ههولێر ، حوزهیرانی
1985 ، ل 27 – 38 . بهشی دووهم ، ژ 34 ، كوردستان -
ههولێر ، تهمووزی 1985 ، ل 16 – 25 .
36- جێناوی
كهسیی لكاو له دیالێكتی كرمانجیی ژووروودا ،گ.( كاروان ) ،
ژ 38 ، كوردستان - ههولێر ، تشرینی دووهمی 1985 ، ل 13 – 20
.
37- جێناوی
كهسیی جودا له زمانی كوردیدا ، (،گ،كۆڕی زانیاری عیراق –
دهستهی كورد ) ، ب 12 ، بهغدا ، 1985 ، ل 45 – 95 .
38- به زمانی
رووسی چ لهبارهی زمانی كوردییهوه نووسراوه ،گ.كۆڕی
زانیاری كورد ، بهرگی شازدهههم و حهڤدهههم ، ل 56 – 90 .
39-كورته
ههڵسهنگاندنێكی ئهو كارانهی له مهیدانی
لێكۆڵینهوهی (جێناوی كهسیی لكاو) دا كراون ،گ.(كاروان) ، ژ
19 ، شوباتی 1985 ، ل 22 – 33.
40-
بیبلیۆگرافیای وتاری زمانهوانی لهبارهی زمانی كوردییهوه
له،گ،ه كوردی و بێگانهكانی ساڵانی 1940-1970 دا.
- بهشی
یهكهم ،گ.(رۆشنبیری نوێ) ، ژ( 105)ی ئادار، س (1985)، ل
121-134.
41-بهشی
دووهم ،گ.(رۆشنبیری نوێ) ، ژ(106)ی حوزهیران ، س (1985)،ل
90-102.
42- پلهكانی
ئاوهڵناو له زمانی كوردیدا ،گ.كۆڕی زانیاری كورد ، بهرگی
ههژدهههم و نۆزدهههم ، ل 356 – 396 .
43- كێشهی
جێنا و ،گ،(رۆشنبیری نوێ) ، ژ(109)، س(1986)، ل 216-228.
44- جێناوی
خۆیی لهزمانی كوردیدا ،گ،(رۆشنبیری نوێ)، ژ (111) ، س(1986)
، ل161-168.
45-نووسینی
كوردی به ئهلفوبێی عهرهبی ، ئهمیندارێتی گشتی ڕۆشنبیری و
لاوانی ناوچهی كوردستان ، كوردستان - ههولێر ، 1986 .
46-
تایبهتێتیی ژماره له زمانی كوردیدا ،گ.كۆڕی زانیاری كورد ،
بهرگی بیست و یهكهم و بیست و دووهم ، ل 158 – 204 .
47-ڕێزمانی
كوردی ، بهرگی یهكهم ( وشهسازی ) ، بهشی دووهم ( جێناو )
، دهزگای ڕۆشنبیری و بڵاوكردنهوهی كوردی ، بهغدا ، 1987.
48-له بواری
فهرههنگ نووسیی كوردیدا، ئهمیندارێتی گشتی ڕۆشنبیری و
لاوانی ناوچهی كوردستان ، بهغدا ، 1987 .
49- كورته
ههڵسهنگاندنێكی شهش كار له لێكۆڵینهوهی (ئاوهڵناو)دا
،گ.(ڕۆشنبیری نوێ)، ژ(117)ی ئادار، س(1988) ل36-45.
50- جۆرهكانی
ئاوهڵناو لهڕووی واتاوه ، گ. ڕۆشنبیری نوێ، ژ (119)،
ئهیلوولی (1988)، ل99-105 .
51- ئاوهڵناو
بهشه ئاخاوتنێكی سهربهخۆیه،گ.(رۆشنبیری نوێ) ژ(118)،
س(1988)، ل99
52- ژماره
وهك بهشێك سهربهخۆی ئاخاوتن و جۆرهكانی ژماره له زمانی
كوردیدا،گ.(رۆشنبیری نوێ) ژ(124)ی كانونی یهكهم ،س(1989)،
ل96-116.
52-ڕابهری
سهرچاوه لهبارهی زمانی كوردییهوه ، دهزگای ڕۆشنبیری و
بڵاوكردنهوهی كوردی ، بهغدا ، 1989 .345 ل.
53- وشهسازی
،گ.(رۆشنبیری نوێ)ژ(121ی ئادار، س (1989) ، ل 60-71.
54-
ئاوهڵكردار لهرووی واتاوه ،گ.(رۆشنبیری نوێ)، ژ(125)
،س(1990)، ل93-100.
55-
ئاوهڵكردارو جۆرهكانی ،گ،(رۆشنبیری نوێ)، ژ(127)، س (1991)،
ل63-78.
56- كرداری
یاریدهدهر لهزمانی كوردیدا ،گ.(رۆشنبیری نوێ)، ژ(129) ،س
(192) ، ل9-17.
57-ڕێزمانی
كوردی ، بهرگی یهكهم (وشهسازی) ، بهشی سێیهم ( ئاوهڵناو
) ، كۆڕی زانیاری عێراق – دهستهی كورد ، بهغدا ، 1992 .
58- ئهو
كارانهی رێژهیان لهدهستوور لادهدهن،گ.(رۆشنبیری نوێ) ژ
(131) ، س(1993)، ل 25-33.
59-كرداری
كارا دیار و كرداری كارا بزر له زمانی كوردیدا ، كۆڕی زانیاری
عێراق – دهستهی كورد ، بهغدا ، 1994 .
60- وتاری
كارپۆلین كردن بهپێی رۆنان و چهند سهرنجێك،گ.(رۆشنبیری
نوێ)ژ (139) ، س(1997)، ل 8-19.
61- چاوگ و
كێشهی كردار لهزمانی كوردیدا،گ.(رۆشنبیری نوێ)، ژ(140) ، س
(1998) ، ل12-21.
62- ڕهخنهی
ناڕهخته ، بهرگی یهكهم ، كوردستان - سلێمانی ، 1998 .
63-سهرهتایێكی زمانناسی ، وهرگێڕانی له ڕوسییهوه بۆ سهر
كوردی ، بهرگی یهكهم ، كوردستان - سلێمانی ، 1998 .
64- ڕێزمانی
كوردی ، بهرگی یهكهم ( وشهسازی ) ، بهشی چوارهم ( ژماره
و ئاوهلكردار ) ، كۆڕی زانیاری عێراق – دهستهی كورد ،
بهغدا ، 1998
65- ڕهخنهی
ناڕهخته ، بهرگی دووهم ، كوردستان - سلێمانی ، 1999 .
66- بنج و
بناوانی ههندێ وشه ، بهشی یهكهم ، بهغدا ، 2000 .
67-دیاردهكانی دهنگی ( د ) له شێوهی سلێمانیدا ، بهغدا ،
2000 .
68- زمانی
كوردی و خهوشی ههندێ وشه و زاراوهی نوێ ، بهشی یهكهم
، بهغدا ، 2000 .
69-ڕێزمانی
كوردی ، بهرگی یهكهم ( وشهسازی ) ، بهشی پێنجهم ( كردار
) ، دهزگای چاپ و پهخشی سهردهم ، كوردستان - سلێمانی ،
2000 .
70-بهرههمه
زمانهوانییهكانم ، نووسین و وهرگێڕان ، بهرگی یهكهم ،
كوردستان - سلێمانی ، 2002 .
71-بهرههمه
زمانهوانییهكانم ، نووسین و وهرگێڕان ، بهرگی دووهم ،
كوردستان - سلێمانی ، 2004 .
72-فهرههنگی
زاراوهی زمانناسی كوردی – عهرهبی – ئینگلیزی ، كوردستان -
سلێمانی ، 2004 .
73-بهرههمه
زمانهوانییهكانم ، نووسین و وهرگێڕان ، بهرگی سێیهم ،
كوردستان - سلێمانی ، 2005 .
74- ڕێزمانی
كوردی، بهرگی یهكهم (وشهسازی)، بهشی دووهم (جێناو)،
دهزگایی رۆشنبیری و بڵاوكردنهوهی كوردی، بهغدا،1987.
75- ڕێزمانی
كوردی، بهرگی یهكهم (وشهسازی)،بهشی سێهم (ئاوڵناو)، كۆڕی
زانیاری عێراق- دهستهی كورد، بهغدا، 1992.
76- ڕێزمانی
كوردی، بهرگی یهكهم (وشه سازی) ،بهشی چوارهم (ژمارهو
ئاوڵكردار) كۆڕی زانیاری عیراق- دهستهی كورد، بهغدا، 1998 .
77- نووسینی
كوردی بهئهلف و بێی عهرهبی، ئهمیندارێتی گشتی رۆشهنبیری
لاوانی ناوچهیی كوردستان، كوردستان - ههولێر، 1986.
78- له بواری
فهرههنگی نووسنی كوردیدا، ئهمیندارێتی گشتی رۆشهنبیری
لاوانی ناوچهیی كوردستان، بهغدا،1987.
79-ڕهخنهی
ناڕهخته، بهرگی یهكهم، كوردستان - سلێمانی، 1988.
80- ڕابهری
سهرچاوه لهبارهیی زمانی كوردییهوه،دهزگایی رۆشنبیری و
بڵاوكردنهوهی كوردی، بهغدا، 1989.
81-ڕێزمانی
كوردی، بهرگی یهكهم،وشهسازی،، بهشی سێیهم،ئاوڵناو،، كۆڕی
زانیاری عێراق دهستهی كورد، 1992.
82- كرداری
كارادیار و كرداری كارابزر له زمانی كوردیدا ، كۆڕی زانیاری
عێراق- دهستهی كورد، بهغدا، 1994.
83- ڕهخنهی
ناڕهخنه، بهرگی یهكهم، كوردستان - سلێمانی، 1998.
84-
سهرهتایێكی زمانناسی، وهرگێڕانی لهڕوسییهوه بۆ سهر
كوردی، بهرگی یهكهم، كوردستان - سلێمانی، 1998.
85-ڕێزمانی
كوردی، بهرگی یهكهم،وشهسازی،، بهشی چوارهم،ژمارهو
ئاوهلكردار،، كۆڕی زانیاری عێراق- دهستهی كورد، بهغدا،
1998.
86-واته
واتهو ورێنهی وریا، كوردستان - سلێمانی، 1999.
87- رهخنهیی
ناڕهخته، بهرگی دووهم، كوردستان - سلێمانی، 1999.
88- بنج و
بناوانی ههندێ وشه، بهشی یهكهم، بهغدا، 2000.
89-
دیاردهكانی دهنگی (د) لهشێوهی سلێمانیدا، بهغدا، 2000.
90- زمانی
كوردی و خهوشی ههندێ وشهوزاراوهی نوێ، بهشی یهكهم،
بهغدا، 2000.
91- ڕێزمانی
كوردی، بهشی یهكهم،وشهسازی،، بهشی پێنجهم،كردار،،
دهزگای چاپ و پهخشی سهردهم، كوردستان - سلێمانی، 2000.
92-
فهرههنگی زاراوهی زمانناسی كوردی – عهرهبی-
ئنگلیزی،كوردستان - سلێمانی 2004.
93-
بهرههمه زمانهوانییهكانم ، نووسین و وهرگێڕانی، بهرگی
یهكهم، سلێمانی ، 2002 .
94-بهرههمه
زمانهوانییهكانم، نووسین و وهرگێڕانی ، بهرگی دووهم،
سلێمانی، 2004 .
95-
بهرههمه زمانهوانییهكانم، نووسین و وهرگێڕانی ، بهرگی
سێیهم، سلێمانی، 2005 .
97- مشتێك له
فڕوفێڵی كتێبی (چهند ئاسۆیهكی تری زمانهوانی)، بهغدا،
2005.
98- له
نۆژهنكردنهوهی له مهڕ كێشهی نیگاری ههندێ دهنگ، گ.
كوردلۆژی، ژ(1) ، 2008، ل-33.
99-
لێكۆاینهوهی ماركییانه لهبارهی پهیدابوونی زمانهوه،
ئاسۆ، ژ(474)، چوارشهممه4/7/2007، ل 14 .
100- زمانناسی
و فهلسهفه، ڕ. ئاسۆ، ژ(479)،سێشهممه10/7/2007، ل14 .
101- بۆچی
زمان بهدیاریدهیێكی سروشتی دانانرێت؟ ،ڕ. ئاسۆ، ژ(480)،
چوارشهممه 11/7/ 2007، ل14.
102- ترازانی
زمان و نزیك كهوتنهوهی زمان، ڕ. ئاسۆ، ژ(481)، پێنج
شهممه 12/7/2007، ل14 .
103- خهوشی
وشهی زانكۆ، ڕ. ئاسۆ، (501)، چوارشهممه 22/8/2007 ، ل 12 .
104-زمانی
كوردی لهبهر ڕۆشنایی فۆنهتیكدا،بهغدا،چ.كۆڕی زانیاری
كورد،1976 ،85 ل.
105-مێژووی
فهرههنگنووسی كوردی شێوازی دانانی فهرههنگی رووسی- كوردی،
1972، نامهی دكتۆرا.
سهرنج:
1ـ خوێنهر و
توێژهری كورد دهتوانن سوودێكی زۆر لهم بیبلۆگرافیایه
ببینین بۆ توێژینهوهكانیان.
2ـ لهبهر
ئهوهی گۆڤارهكهمان تایبهته به زمان، بۆیه تهنها
بهرههمه زمانهوانییهكانی ( د. ئهوڕهحمان)مان خستهڕوو و
نهچووینه سهر بابهتهكانی ئهدهب و مێژوو ...... هتد.
|
